Extreemrechts is geen nieuw fenomeen. Toch lijkt de stroming de voorbije jaren terrein te winnen, zich te verankeren in het politieke landschap en vooral haar ideeën te normaliseren, ver buiten de eigen rangen.
Op ons Federaal Comité wilden we even stilstaan bij deze evolutie om ze beter te begrijpen. Daarom verwelkomden we Benjamin Biard, politicoloog en onderzoeker bij het CRISP, die wezenlijke duiding gaf bij dit fenomeen. Want om iets doeltreffend te kunnen bestrijden, moet je het eerst begrijpen.
De kern van de extreemrechtse ideologie
Als we het over extreemrechts hebben, denken we vaak aan bepaalde politieke partijen. Maar de realiteit is breder.
Zoals Benjamin Biard aangeeft, is extreemrechts gebaseerd op drie fundamentele elementen:
- een visie op de samenleving die gestoeld is op een diepgaand ongelijkheidsdenken;
- een nationalistisch maatschappelijk project;
- een radicaal actieprogramma dat de democratie onder spanning zet.
“Het is een ideologie die de democratie onder spanning zet, ofwel door een gewelddadige band met de samenleving, ofwel door in te breken op de rechtsstaat en de mensenrechten,” legt Benjamin Biard uit.
Anders gezegd, het is niet zomaar één van vele politieke stromingen, maar wel een maatschappelijk project dat de fundamenten van de democratie ondermijnt.
De opmars van extreemrechts
Dat extreemrechts er in tal van landen op vooruitgaat, is geen toeval. Hier zijn verschillende verklarende factoren voor.
Allereerst is er een context van meerdere crisissen: economisch, sociaal, gelinkt aan migratie of veiligheid. Deze omstandigheden voeden de angst en kunnen bepaalde discoursen aantrekkelijker maken.
Dan is er een crisis van de representatieve democratie. Steeds meer burgers voelen zich vervreemd van de instellingen, waardoor er een ruimte ontstaat die extreemrechts probeert in te nemen.
Deze opmars is ook het resultaat van goed uitgewerkte strategieën: “Door het gebruik van fakenews en strategieën voor normalisering kan extreemrechts zijn narratief afzwakken en een breder kiespubliek aantrekken”, voegt de onderzoeker en politicoloog toe.
Tot slot is er nog een cruciale factor: banalisering. Bepaalde ideeën die zich vroeger in de rand situeerden, circuleren vandaag in het publieke debat en worden soms overgenomen of getolereerd door andere politici of media.
Het cordon sanitaire onder druk
In Franstalig België bestaat een specifiek mechanisme: het cordon sanitaire in de media. Bedoeling is eenvoudig: ervoor zorgen dat extreemrechtse partijen zo weinig mogelijk rechtstreekse toegang tot audiovisuele media hebben. Dit heeft geholpen om deze partijen aan de zijlijn te houden. Maar vandaag wordt het omzeild.
Benjamin Biard legt uit hoe extreemrechts nu op sociale media inzet: “Sociale media zijn de belangrijkste bron geworden waarmee vooral jongeren zich over de politiek informeren, en via die weg slaagt extreemrechts erin om zijn ideeën te verspreiden, ondanks dat cordon sanitaire.”
Dat betekent dat de strijd niet langer alleen in de traditionele media wordt gevoerd, maar ook online.
Een cruciale uitdaging voor de werkwereld
Gezien deze realiteit dringt zich een vraag op: waarom moeten vakbonden zich mobiliseren? Het antwoord is duidelijk.
Extreemrechts vormt een concrete bedreiging voor:
- de rechten van werknemers;
- de sociale bescherming;
- de solidariteit tussen mensen.
Het is dan ook geen toeval dat de vakbeweging zich in België historisch altijd tegen deze ideeën heeft opgesteld.
Begrijpen om in actie te komen
De opgang van extreemrechts blijft niet beperkt tot sterke resultaten bij verkiezingen. Ze kadert in een bredere beweging van normalisering en verspreiding van extreemrechtse ideeën. Dat maakt de situatie bijzonder zorgwekkend. Want de strijd richt zich niet langer alleen tegen duidelijk identificeerbare partijen, maar ook tegen ideeën die geleidelijk aan ingang vinden in het publieke debat. Passief blijven is in dit geval geen optie.
Informeren, analyseren en ontkrachten: dat zijn onmisbare stappen om een collectief antwoord op te bouwen. Het is een strijd die ons allemaal aanbelangt.