Al maandenlang wordt dezelfde boodschap herhaald: begunstigden van de sociale zekerheid zouden “profiteurs” zijn. Werkzoekenden, langdurig zieken, deeltijdse werknemers… ze worden allen geleidelijk met de vinger gewezen. Maar strookt deze interpretatie met de realiteit? Of maskeert het andere, veel minder zichtbare mechanismen?
Stigmatisering van de meest kwetsbaren
Met de huidige hervormingen wordt elke vorm van “inactiviteit” verdacht gemaakt. Langer dan twee jaar werkloos zijn, deeltijds werken of gezondheidsproblemen hebben, wordt al snel gelijkgesteld met een kost voor de samenleving.
Deze visie negeert nochtans een fundamentele realiteit: de arbeidsmarkt biedt niet altijd voldoende jobs, en zeker niet altijd kwaliteitsvolle jobs die voor iedereen toegankelijk zijn.
In plaats van de structurele oorzaken aan te pakken, kiest de overheersende stroming ervoor om schuldigen aan te wijzen.
Sociale zekerheid die van haar rol wordt afgeleid
Bijvoorbeeld de tijdelijke werkloosheid
Tijdens de coronacrisis werd dit systeem massaal ingezet en konden bedrijven op die manier hun personeel behouden zonder zelf de kosten van ontslagen te hoeven dragen. Dit mechanisme fungeerde als een economische schokdemper.
Het resultaat: bedrijven drukken hun kosten, terwijl de sociale zekerheid een deel van de rekening betaalt.
De sociale zekerheid, opgevat als een collectieve verzekering van werknemers, wordt zo geleidelijk omgevormd tot een beheerstool voor bedrijven.
Ziekte: een eenzijdige verantwoordelijkheid
Langdurig zieken liggen eveneens onder vuur. Gedeeltelijke studies laten uitschijnen dat een groot deel van hen opnieuw aan het werk zou kunnen. Die conclusies zijn echter gebaseerd op beperkte en weinig representatieve steekproeven.
In werkelijkheid:
- bestaan de controles al
- worden de re-integratietrajecten versterkt
- blijven aangepaste functies veel te schaars
Al te vaak botsen werknemers die opnieuw aan de slag willen op een weigering van de werkgever om hun functie aan te passen.
Gevolg: het re-integratietraject mondt uit in ontslag wegens medische overmacht.
Het resultaat is dat de werknemer wordt uitgesloten en de kosten worden doorgeschoven naar de sociale zekerheid.
Bedrijven dragen steeds minder bij
Tegelijkertijd kalft de financiering van de sociale zekerheid af. De verminderingen van werkgeversbijdragen lopen vandaag op tot meer dan 15 miljard euro per jaar.
Deze politieke keuze heeft een dubbel effect:
- een daling van de inkomsten
- en een toenemende druk op de uitgaven.
De sociale zekerheid wordt zo van binnenuit verzwakt, terwijl ze tegelijkertijd beschuldigd wordt van “te duur” te zijn.
Hervormingen die ongelijkheden vergroten
De pensioenhervormingen passen in dezelfde logica.
Ze leiden tot :
- een verlaging van de pensioenen
- een toename van de ongelijkheden
- een groter armoederisico
De sociale zekerheid dreigt hierdoor te evolueren naar een minimaal vangnet, steeds verder verwijderd van haar oorspronkelijke principe: solidariteit gebaseerd op arbeid en bijdragen.
Een sociale zekerheid op maat van de noden van vandaag
De sociale behoeften veranderen: een vergrijzende bevolking, meer jobonzekerheid, moeilijkheden om werk en privéleven te combineren.
In deze context heeft het geen zin om de sociale zekerheid te verzwakken.
Integendeel, er is nood aan:
- een herfinanciering
- een versterking van de rechten
- een betere erkenning van de realiteit ter plaatse.
Maar inspelen op deze nieuwe noden betekent ook dat we de vraag van de verantwoordelijkheid van de werkgevers moeten durven stellen. Van werknemers wordt steeds meer flexibiliteit geëist, zonder dat de voorwaarden worden gecreëerd die een echte combinatie van werk en privéleven mogelijk maken.
Als flexibiliteit de norm wordt, dan moet ze ook gefinancierd worden. Het toepassen van het “vervuiler‑betaalt‑principe” op werk betekent dat bedrijven die profiteren van flexibiliteit ook meer moeten bijdragen aan de financiering van collectieve oplossingen, zoals kinderopvang en zorg voor ouderen.
De sociale zekerheid versterken betekent dus ook haar aanpassen aan de realiteit van vandaag door te zorgen voor middelen die in verhouding staan tot de noden, en de verantwoordelijkheden opnieuw in evenwicht brengen tussen werknemers en werkgevers.
Dus wie profiteert er dan echt?
Werknemers zonder werk? Zieken zonder perspectief op werkhervatting?
Of zijn het de bedrijven die minder bijdragen, flexibiliteit gebruiken tegen lagere kosten en risico's afwentelen op de gemeenschap?
De vraag dient gesteld te worden.
Mobiliseren om ons sociaal model te verdedigen
De huidige keuzes zijn niet onvermijdelijk. Het zijn politieke keuzes.
Daarom blijft mobilisatie essentieel. Een andere samenleving is mogelijk en betaalbaar!
Op 12 mei wordt in Brussel een nieuwe actiedag georganiseerd omdat we de rekening niet nog een keer willen betalen!
De sociale zekerheid behoort toe aan de werknemers. En ze moet een pijler van solidariteit blijven, geen aanpassingsvariabele.