De extreemrechtse invloed beperkt zich niet langer tot politieke partijen of klassieke discours. Vandaag kan deze zich ook verspreiden via de instrumenten die we dagelijks gebruiken: digitale technologieën.
Tijdens ons Federaal Comité gingen we dieper in op deze thematiek met Jurgen Masure, historicus en filosoof, die een fenomeen onderzoekt dat nog weinig bekend is, maar snel aan belang wint: technofascisme. Hij publiceerde recent een boek in het Nederlands met de titel “De Macht achter IA, wat mannen als Musk en Bezos echt willen”.
Achter de schermen, een nieuwe machtsstructuur
Technofascisme verwijst naar een dynamiek die speelt in de wereld van de grote technologiebedrijven. Deze spelers, bekend als "techbros", hebben vandaag een enorme macht: economisch, technologisch... maar ook ideologisch.
Jurgen Masure licht de ideologische dimensie van deze "techbros" toe: “Dat gaat van de mens die onsterfelijk moet worden, tot de zeer masculiene ondernemer die alles moet bepalen, die dominant moet zijn, die monopolies moet verwerven.”
Deze bedrijven beperken zich niet langer tot het aanbieden van diensten: ze structureren ons leven, beïnvloeden ons gedrag en vormen het publieke debat.
Bekende figuren maar een wereldwijd fenomeen
Om dit fenomeen te begrijpen, worden vaak enkele bekende figuren genoemd: Elon Musk, Mark Zuckerberg, Jeff Bezos en Peter Thiel.
Zij belichamen verschillende vormen van technologische macht:
- controle over platformen en informatie;
- economische dominantie
- verwevenheid tussen technologie, politiek en veiligheid.
In het boek van Jurgen Masure leren we dat dit model zich niet beperkt tot de genoemde individuen: “Het is eigenlijk een breder, structureel verhaal, dat we vandaag zien. Maar het maakt het voor de lezer wat tastbaarder om het over die bekende, rijke mannen te hebben.” Het gaat dus om een systeem waarin technologie, macht en ideologie elkaar versterken.
Ook Europa wordt beïnvloed
Men zou kunnen denken dat dit een voornamelijk Amerikaanse realiteit is. Maar de effecten reiken veel verder dan de landsgrenzen. Zoals de historicus en filosoof het formuleert: Als het in de Verenigde Staten regent, dan druppelt het in Europa. “ Ideeën circuleren, modellen worden gekopieerd.
Bepaalde politieke voorstellen in Europa laten zich al inspireren door deze dynamieken, vooral op het vlak van toezicht en controle van bevolkingen. En vooral, wij gebruiken deze technologieën elke dag. We zijn dus rechtstreeks betrokken.
Europa beschikt weliswaar over belangrijke beschermingen zoals de GDPR en regels rond platformen, maar dat is niet voldoende. De centrale vraag wordt dan: welk technologisch model willen we?
Technologie ten dienste van oorlog
Daarbovenop komt nog een ander cruciaal aspect: de toenemende verwevenheid van technologie en de militaire industrie.
"Ze beginnen in te zetten op de versmelting tussen tech en de oorlogsindustrie… we moeten zeer alert zijn voor de richting die we inslaan, want dit kan gevaarlijke proporties aannemen." zegt Jurgen Masure.
Een sleutelrol voor werknemers en vakbonden
Werknemers staan niet machteloos tegenover deze veranderingen. In de Verenigde Staten ontstaan al protesten in de technologiesector.
"Het zijn vaak de vakbonden die het echte tegengewicht vormen tegenover de machtshebbers "stelt de historicus.
Er zijn een aantal concrete voorbeelden:
- de oprichting van de eerste vakbond bij Amazon ;
- interne mobilisaties bij Google tegen militaire projecten;
- de opkomst van (soms clandestiene) vakbonden in de technologiesector.
Deze initiatieven laten één ding zien: zelfs in de machtigste sectoren wordt verzet georganiseerd.
Technologie omdenken als een collectieve uitdaging
Technofascisme bestrijd je niet alleen met regelgeving. Dit vereist een bredere reflectie. We moeten nadenken welke plaats technologie in onze samenlevingen inneemt.
En wel via:
- de ontwikkeling van Europese alternatieven;
- versterkte democratische controle;
- een visie waarin mensen burgers blijven, niet louter consumenten.
Een strijd voor de democratie
Wat technofascisme duidelijk maakt, is dat technologie in essentie een politiek vraagstuk is geworden. Achter algoritmes, platformen en innovaties schuilen keuzes over de samenleving die we willen. Keuzes die de democratie kunnen versterken of net verzwakken
In dit kader is de rol van de vakbeweging cruciaal. Werknemers verdedigen betekent vandaag ook hun rechten beschermen tegenover nieuwe, diffuse maar zeer krachtige vormen van macht.
Nood aan collectieve waakzaamheid
Technofascisme toont dat technologische kwesties ook sociale en democratische kwesties zijn. Achter de alledaagse digitale tools die we elke dag gebruiken, gaan belangrijke maatschappelijke keuzes schuil.
Het is aan ons om waakzaam te blijven, deze evoluties in vraag te stellen en te verdedigen wat essentieel is: een model dat de mens, zijn rechten en de democratie centraal stelt.