Je rechten op zak - Wettelijk pensioen

Voor de meeste Belgen op pensioenleeftijd is en blijft het wettelijk pensioen de enige bron van inkomsten. Dit is gebaseerd op de solidariteit tussen de generaties: de actieven van vandaag betalen voor de gepensioneerden van vandaag. Het is een systeem gebaseerd op verdeling.

De Arizona-regering heeft een nieuwe pensioenhervorming goedgekeurd die op 1 januari 2027 in werking treedt. Door deze hervorming worden werknemers en toekomstige gepensioneerden gestraft. Ze leidt tot een algemene daling van de pensioenen en treft vrouwen buitenproportioneel, omdat de maatregelen deeltijds werk zwaar benadelen. De hervorming heeft bovendien een retroactief karakter: ze wijzigt de loopbaanvoorwaarden voor werknemers die hun loopbaantraject niet meer kunnen aanpassen. Gezien deze rechtsonzekerheid heeft het ABVV gerechtelijke stappen ondernomen, waaronder annulatieverzoeken bij het Grondwettelijk Hof.

Voor al je vragen over je pensioen kan je contact opnemen met je gewestelijke afdeling.

Wat is het wettelijk pensioen?

De pensioenen worden berekend op basis van een begrensd loon. Wanneer je de pensioenleeftijd bereikt, zal je een percentage van je loon ontvangen. Dit bedrag varieert naargelang van je gezinssituatie.

Op te merken valt dat het pensioenstelsel in België op drie pijlers berust: het wettelijk pensioen, het aanvullend pensioen (van de onderneming) en het individueel pensioensparen. De twee laatste zijn privésystemen en functioneren volgens het principe van een spaarrekening. Ieder spaart voor zich (als men de middelen heeft) en niet voor de anderen. 

Wanneer kan ik met pensioen?

Momenteel is de wettelijke pensioenleeftijd 66 jaar. De regering-Michel I heeft evenwel besloten om de pensioenleeftijd vast te leggen op 67 jaar in 2030. 

Je kan ook vervroegd met pensioen gaan. De Arizona-regering heeft de loopbaanvoorwaarden om vanaf 1 januari 2027 met vervroegd pensioen te kunnen gaan, verstrengd. 
 

Opgelet: voor de toegang tot het vervroegd pensioen vanaf 1 januari 2027 wijzigt de definitie van een ‘loopbaanjaar’

Opdat een gewerkt jaar meetelt voor de berekening van je loopbaan, moet je minstens 156 gewerkte of gelijkgestelde dagen kunnen aantonen (= 6 maanden voltijds). Vóór 2027 volstonden 104 gewerkte of gelijkgestelde dagen. Opgelet: deze nieuwe maatregel geldt ook voor de jaren vóór 1 januari 2027. 

Voor het eerste loopbaanjaar blijft de minimumdrempel vastgesteld op 104 gewerkte of gelijkgestelde dagen.

De Arizona-regering heeft ook voorzien in een pot van 5 reserve- en balansdagen, met name voor halftijdse werknemers met een variabel uurrooster. Deze dagen worden automatisch toegevoegd door de FOD Pensioenen. De Arizona-regering heeft deze maatregel ingevoerd om rechtszaken te vermijden. De impact ervan zal echter beperkt zijn, aangezien werknemers door deze hervorming vaak meer dan 5 dagen tekortkomen om de vereiste 156 dagen per loopbaanjaar te bereiken. Neem voor meer informatie gerust contact op met de juridische dienst van je gewestelijke afdeling.

Er zijn slechts zeer beperkte overgangsmaatregelen voorzien.

Voor wie in 2026 al aan de voorwaarden voldeed, wordt het recht op vervroegd pensioen vastgeklikt. 

Concreet: ben je in 2026 61 jaar, dan moet je maximaal één jaar langer werken; ben je in 2026 60 jaar, dan moet je maximaal twee jaar langer werken.  

Nieuwe toegangspoort tot vervroegd pensioen vanaf 1 januari 2027 

Vanaf 1 januari 2027 komt er een nieuwe toegangspoort tot vervroegd pensioen.

Om hiervan gebruik te kunnen maken, moet je 60 jaar oud zijn en 42 jaar effectieve of gelijkgestelde arbeid kunnen aantonen.

Het gaat dus om zeer strenge voorwaarden. Elk loopbaanjaar moet hier namelijk 234 gewerkte dagen tellen, wat overeenkomt met 9 maanden voltijds werk. Opgelet: in dit geval moet je al vanaf het eerste loopbaanjaar aan die voorwaarde van 234 dagen voldoen. 

Een tweede reden waarom deze nieuwe toegangspoort zo strikt is, is dat er nagenoeg geen gelijkgestelde periodes voorzien zijn. Alleen de volgende periodes tellen mee: 

• de dagen waarvoor je gewaarborgd loon ontvangt. Dat betekent dat ziekte na de periode van gewaarborgd loon niet meetelt;
• moederschapsrust en geboorteverlof;
• werkverwijdering en borstvoedingsverlof;
• militaire dienst.

De regel van de reserve- en balansdagen is hier niet van toepassing.

Volgens de cijfers van het ABVV voldoet slechts ongeveer 6% van de werknemers van 60, 61 en 62 jaar aan de voorwaarde van 42 jaar effectieve loopbaan. Het gaat daarbij bijna uitsluitend om mannen.

Hoe wordt mijn pensioen berekend?

Het bedrag van het wettelijk pensioen wordt berekend op basis van drie elementen:

• het totale brutoloon;
• de gezinssituatie: het rustpensioen wordt berekend aan het gezinsbedrag (75% van het loon) of aan het bedrag voor een alleenstaande (60% van het loon);
• de loopbaan.

Let wel, de loopbaan wordt niet meer berekend in jaren maar in voltijdse equivalente dagen, d.w.z. 14.040 dagen (45 jaar X 312 dagen). Als dit aantal dagen wordt overschreden, worden de minst gunstige dagen dienovereenkomstig uitgesloten.

Voor pensioenen die ingaan vanaf 1 januari 2027 zal een jaar enkel meetellen als je in dat jaar minstens 156 gewerkte of gelijkgestelde dagen kunt aantonen.

Wat is de pensioenmalus?

De pensioenmalus is een vermindering die wordt toegepast wanneer je vóór de wettelijke pensioenleeftijd met pensioen gaat en je onvoldoende loopbaan kunt aantonen. Het bedrag van je pensioen wordt dan verminderd met 2%, 4% of 6% per jaar dat je vroeger met pensioen gaat.

Aan welke voorwaarden moet je voldoen om de pensioenmalus te vermijden?

• je moet een loopbaan van 35 voltijdse jaren kunnen aantonen, waarbij elk jaar minstens 156 gewerkte of gelijkgestelde dagen telt;
• én je moet over je volledige loopbaan minstens 7.020 effectief gewerkte dagen kunnen aantonen.

Welke periodes worden gelijkgesteld?

Dagen met betaling van loon (verlof, gewaarborgd loon)

• Militaire dienst
• Moederschapsverlof (borstvoedingsverlof en borstvoedingspauzes, afwezigheid tijdens prenatale onderzoeken)
• Geboorteverlof
• Zorgverloven
• Tijdelijke werkloosheid
• Specifieke crisisstelsels (Brexit/corona)
• Periodes van syndicale opdrachten
• Ziekte- en invaliditeitsdagen

Waarvan hangt het percentage van de pensioenmalus af?

Het percentage hangt af van je geboortejaar:

Geboortejaar 1960 of vroeger

0% malus per jaar

Geboortejaar 1961-1965

2% malus per jaar - Pensioen op 63 jaar: risico op malus van 6% tot 8%

Geboortejaar 1966-1974

4% malus per jaar - Pensioen op 63 jaar: risico op malus van 16%

Geboortejaar 1975 en daarna

5% malus per jaar - Pensioen op 63 jaar: risico op malus van 20%

Deze pensioenmalus zal vooral vrouwen treffen die tijdens hun loopbaan noodgedwongen deeltijds hebben gewerkt om voor hun kinderen te zorgen, en werknemers met een zwaar beroep die op jonge leeftijd zijn beginnen werken en helaas om gezondheidsredenen hun loopbaan hebben moeten onderbreken.

Welke periodes worden in het kader van het pensioen gelijkgesteld? 

Periodes van werkloosheid en landingsbanen

Alle periodes van werkloosheid en landingsbanen die vanaf 1 februari 2025 zijn ingegaan, worden, voor zover het pensioen vanaf 1 januari 2027 ingaat, gelijkgesteld op basis van het beperkte fictieve loon.
Voor landingsbanen of SWT waarvoor de aanvraag vóór 1 februari 2025 werd ingediend, verandert er niets.

De gelijkstelling gebeurt ten belope van het minimumrecht per loopbaanjaar. Het beperkte fictieve loon bedraagt € 33.418,99 (bedrag 2026) voor een volledig jaar (= brutomaandloon van ongeveer € 2.780).

Op deze maatregel zijn drie uitzonderingen van toepassing. Voor deze drie uitzonderingen gebeurt de gelijkstelling op basis van het normale loon, d.w.z. het laatst ontvangen loon.

Het gaat om:

• periodes van tijdelijke werkloosheid;
• werkloosheidsdagen voor havenarbeiders, erkende zeevissers, vislossers en -sorteerders en kunstwerkers;
• landingsbanen, als je op de wettelijke pensioenleeftijd (66 jaar) met pensioen gaat.

Cap 20%

Deze maatregel zal een zeer grote impact hebben op minstens 1 op de 10 werknemers.

Deze ‘cap 20%’ betekent dat er een plafond wordt gesteld aan de gelijkgestelde periodes.

Dit plafond is van toepassing op pensioenen die ingaan vanaf juli 2027. Als je in juni 2027 met pensioen gaat, geldt er geen plafonnering van de gelijkgestelde periodes.

De ‘cap’ is van toepassing op periodes van werkloosheid, SWT en landingsbanen.

Het maximale percentage hangt af van je geboortejaar.

Ben je geboren in 1968 of later, dan worden de gelijkgestelde periodes begrensd tot maximaal 20%.

Ben je vóór 1968 geboren, dan ligt dit maximale percentage hoger. Voor wie dicht bij de pensioenleeftijd staat, geldt een plafond van 40% voor de gelijkgestelde periodes.

Deze ‘cap’ is niet van toepassing op: 

• periodes van tijdelijke werkloosheid en bepaalde specifieke statuten;
• gelijkgestelde periodes wanneer je deeltijds werkt met behoud van rechten. Maar opgelet: deze periodes worden niet meegeteld voor de pensioenmalus. Dit heeft dus wel gevolgen als je vervroegd met pensioen wilt gaan.

Periodes van ziekte, invaliditeit, arbeidsongeval, moederschapsrust en tijdskrediet met motief ‘zorg’ vallen buiten de ‘cap’ van 20%. Deze periodes blijven gelijkgesteld op basis van het normale fictieve loon.

Voor meer info kan je terecht bij de juridische dienst van je lokale afdeling. 

Mag je blijven werken als gepensioneerde?

Ja, je mag als gepensioneerde werken zonder loongrenzen en dit vanaf 1 januari van het jaar waarop je de leeftijd van 66 jaar bereikt. Dit geldt ook als je 45 jaar loopbaan telt.

Als je geen 66 jaar bent of geen 45 jaar loopbaan telt, mag je werken maar moet je bepaalde loongrenzen naleven. Als je die overschrijdt, is de sanctie strikt in verhouding tot de overschrijding van de toegestane grenzen.

Bovendien wordt het recht op uitkeringen voor arbeidsongeschiktheid gedurende hoogstens zes maanden toegekend aan de personen die na hun 66 jaar blijven werken. 

Heb je recht op een pensioenbonus?

Vanaf 1 januari 2027 kan je een pensioenbonus krijgen als je na je wettelijke pensioendatum met pensioen gaat en je tegelijk aan de volgende voorwaarden voldoet:

• je hebt een loopbaan van 35 jaar, waarbij elk jaar minstens 156 gewerkte of gelijkgestelde dagen telt;
• je kan over je volledige loopbaan minstens 7.020 dagen aantonen.

Wat is het minimumpensioen?

Het minimumpensioen is geen sociale bijstand. Het is wel degelijk een pensioen dat je door je loopbaan opbouwt. De FOD Pensioenen berekent eerst je pensioen op basis van je lonen en je werkelijk gepresteerde loopbaanjaren. Ligt het berekende bedrag onder een bepaald minimumbedrag en voldoe je aan de voorwaarden, dan krijg je dat minimumbedrag in de plaats.

Dit mechanisme corrigeert de loopbanen van mensen met lage lonen, die anders ondanks tientallen jaren werken een zeer laag pensioen zouden krijgen. 

Het bedrag hangt af van je gezinssituatie en de duur van je loopbaan.

De eerste voorwaarde heeft betrekking op de loopbaanduur: je moet minstens 30 loopbaanjaren kunnen aantonen, met een bepaald aantal voltijds equivalente dagen. Voor meer informatie kan je contact opnemen met de juridische dienst van je gewestelijke afdeling.